Digitale platforms bepalen in toenemende mate welke muziek en boeken mensen ontdekken
Aanbevelingssystemen, playlists en algoritmes sturen sterk wat gebruikers te zien krijgen en dus ook welke makers het publiek bereiken. Zo ontdekt 89 procent van de luisteraars nieuwe muziek via streamingdiensten. Bij boeken spelen sociale media en grote webwinkels een steeds grotere rol, bijvoorbeeld via BookTok (een trend op TikTok), waar één viral video de zichtbaarheid en verkoop van een titel sterk kan vergroten, vaak voor Engelstalige boeken.
Wat gebruikers te zien krijgen is daarbij zelden toevallig: het wordt grotendeels bepaald door systemen die niet transparant zijn voor de gebruikers. Deze dynamiek versterkt bestaande ongelijkheid. Engelstalige en internationale content krijgt vaak een voorsprong, terwijl Europese werken minder makkelijk over grenzen circuleren. Ook binnen sectoren is zichtbaarheid ongelijk verdeeld: in de muziek domineren mannen veel hitlijsten en playlists, en makers in kleinere talen komen moeilijker tussen het aanbod.
Kunstmatige intelligentie versterkt deze ontwikkeling. AI maakt het eenvoudiger om muziek en boeken te produceren, waardoor de hoeveelheid content verder groeit. In 2023 stonden naar schatting 184 miljoen nummers online, waarvan bijna 80 miljoen minder dan tien keer werden gestreamd. Daardoor wordt het moeilijker om op te vallen en neemt de druk op zichtbaarheid toe. Zoals het treffend wordt samengevat: “Als je niet zichtbaar bent, besta je niet. Dat is de realiteit voor artiesten en schrijvers. En met AI komt er alleen maar méér content bij, dus de strijd om aandacht wordt alleen maar groter.”
Tegelijk zien onderzoekers ook oplossingsrichtingen. In plaats van platforms te beperken, pleiten zij voor betere samenwerking. Meer transparantie over aanbevelingen, betere metadata, investeringen in vertaling en afspraken over zichtbaarheid van Europese content kunnen bijdragen aan een eerlijker speelveld. Ook menselijke curatie, zoals redactionele playlists, kan vrouwelijke en onafhankelijke makers meer ruimte geven. Daarnaast zijn digitale vaardigheden cruciaal om beter zichtbaar te worden.
Nederland laat goed zien hoe deze dynamiek uitwerkt. Het land is sterk digitaal en internationaal georiënteerd, waardoor gebruikers gemakkelijk overstappen naar Engelstalige content. Dat biedt kansen voor internationale zichtbaarheid, maar vergroot ook de concurrentie voor Nederlandstalige makers. Investeren in vertaling wordt daarom gezien als een belangrijke stap om nieuwe markten te bereiken. Tegelijk krijgen Nederlandse gebruikers relatief diverse aanbevelingen op streamingplatforms, terwijl bij boeken de zichtbaarheid van Nederlandse en Europese auteurs juist beperkt blijft.
Het volledige rapport vindt u hier
